Phát triển du lịch bền vững - Khi kinh tế đi lên từ chính giá trị sẵn có

Du lịch là một ngành kinh tế quan trọng, đóng góp to lớn vào GDP của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển bùng nổ của ngành du lịch trong những năm qua cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ, như: ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến văn hóa bản địa, khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức,... Do đó, phát triển du lịch bền vững đang trở thành xu hướng tất yếu và được nhiều quốc gia áp dụng, trong đó có Việt Nam. Trong bài viết này, cùng VEO tìm hiểu chi tiết về du lịch bền vững nhé!

Du lịch bền vững là gì?

Du lịch bền vững, hay còn được gọi bằng tiếng Anh là Sustainable Tourism, là một khái niệm được đề cập lần đầu tiên tại Hội nghị về môi trường và phát triển của Liên hợp quốc tại Rio de Janeiro vào năm 1992.

Theo định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), du lịch bền vững là cách thức phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại của du khách và cộng đồng địa phương, đồng thời chú trọng bảo tồn và gìn giữ các nguồn tài nguyên cho sự phát triển du lịch trong tương lai.

Du lịch bền vững hướng đến sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường. Loại hình du lịch này sẽ giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực và nâng cao tối đa lợi ích cho môi trường tự nhiên và cộng đồng địa phương. Nhờ vậy, du lịch bền vững có thể được thực hiện lâu dài mà không ảnh hưởng đến nguồn tài nguyên mà nó phụ thuộc vào.

Tại sao cần phát triển du lịch bền vững?

Có rất nhiều lý do để chúng ta cần phát triển hình thức du lịch này. Dưới đây là một số lý do chính:

Bảo vệ môi trường: Ngành du lịch có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, như: ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí, phá rừng,... Hình thức du lịch bền vững sẽ giúp giảm thiểu những tác động này, bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai.

Gìn giữ bản sắc văn hóa: Du lịch đại chúng có thể dẫn đến việc xói mòn bản sắc văn hóa địa phương. Du lịch bền vững khuyến khích du khách tìm hiểu và tôn trọng văn hóa địa phương, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa.

Phát triển kinh tế bền vững: áp dụng loại hình du lịch này giúp cộng đồng sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên du lịch, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nâng cao chất lượng cuộc sống: Du lịch bền vững tạo ra môi trường sống tốt hơn cho người dân địa phương, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, mang đến cho du khách những trải nghiệm tốt đẹp.

Du lịch bền vững khác gì với du lịch đại chúng?

Với hình thức du lịch đại chúng, người ta tập trung chủ yếu vào lợi nhuận kinh tế, khai thác tối đa tiềm năng du lịch mà ít quan tâm đến tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa địa phương.

Đối với du lịch đại chúng, tuy có thể mang lại lợi nhuận kinh tế nhanh chóng cho doanh nghiệp và địa phương, nhưng về lâu dài, khi môi trường không được bảo vệ đúng cách, rất có thể dẫn đến khai thác tài nguyên du lịch quá mức, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến văn hóa địa phương. Ngoài ra, trải nghiệm du lịch của khách có thể bị ảnh hưởng bởi sự xô bồ, đông đúc và thiếu sự tôn trọng môi trường.

Trong khi đó, hình thức du lịch bền vững hướng đến sự phát triển du lịch hài hòa giữa lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường. Mục tiêu là đáp ứng nhu cầu hiện tại của du khách và người dân địa phương và bảo tồn và gìn giữ các nguồn tài nguyên cho du lịch trong tương lai.

Cũng mang lại lợi ích kinh tế lâu dài cho địa phương như du lịch đại chúng nhưng với du lịch bền vững, nguồn tài nguyên du lịch này được khai thác hợp lý. Không chỉ vậy, hình thức này tạo ra trải nghiệm du lịch chất lượng cao, an toàn và thân thiện cho du khách.

Các yếu tố của loại hình du lịch bền vững

Theo Khoản 14, Điều 3, Luật Du lịch 2017, phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường, đảm bảo hài hòa lợi ích cho tất cả các bên liên quan và không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu du lịch trong tương lai.

Du lịch bền vững được ví như "ba chân" với 3 trụ cột chính "Môi trường - Văn hóa xã hội - Kinh tế

Thân thiện với môi trường

Du lịch bền vững giúp giảm thiểu các tác động đến môi trường (động vật, các sinh cảnh sống, nguồn lợi sống, sử dụng năng lượng và ô nhiễm…) và cố gắng có lợi cho môi trường.

Gần gũi văn hóa - xã hội

Du lịch bền vững không gây hại đến các cấu trúc xã hội và văn hóa của cộng đồng nơi mà chúng được thực hiện. Thay vào đó thì nó lại tôn trọng văn hóa và truyền thống địa phương. 

Không chỉ vậy, hình thức này khuyến khích các bên liên quan (các cá nhân, cộng đồng, nhà điều hành chương trình du lịch và quản lí chính quyền) trong tất cả các giai đoạn của việc lập kế hoạch, phát triển và giám sát, giáo dục các bên liên quan về vai trò của họ.

Phát triển kinh tế địa phương

Du lịch bền vững đóng góp về mặt kinh tế cho cộng đồng và tạo ra những thu nhập công bằng và ổn định cho cộng đồng địa phương cũng như càng nhiều bên liên quan khác càng tốt. 

Nó mang lợi ích cho người chủ, cho nhân viên và cả người xung quanh. Một đơn vị kinh doanh du lịch mà hội đủ ba tiêu chí trên thì “sẽ kinh doanh tốt nhờ làm tốt”. Điều này có nghĩa là kinh doanh du lịch có thể tăng cường việc bảo tồn nguồn lợi tự nhiên, đánh giá cao giá trị văn hóa, mang lợi tức đến cho cộng đồng và cũng có thể sẽ thu lợi tức.

Các loại du lịch bền vững tại Việt Nam hiện nay

Du lịch bền vững không chỉ là một khái niệm mà còn là một tập hợp các loại hình du lịch đa dạng, mỗi loại hình mang những đặc điểm và hoạt động riêng biệt. Dưới đây là một số ví dụ:

1. Du lịch sinh thái:

Loại hình du lịch này đưa du khách hòa mình vào thiên nhiên hoang sơ, tìm hiểu về hệ sinh thái và văn hóa địa phương. Du khách có cơ hội tham gia các hoạt động như: trekking, leo núi, chèo thuyền kayak, khám phá hang động,... đồng thời trải nghiệm văn hóa bản địa qua các lễ hội, ẩm thực và phong tục tập quán.

2. Du lịch cộng đồng:

Du lịch cộng đồng mang đến cho du khách cơ hội sống và trải nghiệm cuộc sống cùng người dân địa phương. Du khách sẽ tham gia vào các hoạt động sinh hoạt, lao động và sản xuất của người dân, từ đó hiểu hơn về văn hóa và truyền thống địa phương.

3. Du lịch tình nguyện:

Du lịch tình nguyện là loại hình du lịch kết hợp giữa hoạt động du lịch với hoạt động tình nguyện, giúp du khách vừa có những trải nghiệm thú vị vừa góp phần vào công tác phát triển cộng đồng. Du khách có thể tham gia các hoạt động như: trồng cây xanh, xây dựng nhà cửa, hỗ trợ dạy học,...

Phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam hiện nay

Việt Nam được thiên nhiên ưu ái ban tặng nhiều di sản văn hóa và thiên nhiên độc đáo. Đây chính là tiềm năng to lớn để phát triển du lịch Bền vững. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, đòi hỏi sự chung tay góp sức của nhiều bên:

1. Chính phủ:

• Ban hành các chính sách khuyến khích phát triển du lịch bền vững, hỗ trợ doanh nghiệp và cộng đồng trong việc áp dụng các mô hình này.
• Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng thân thiện với môi trường.
• Nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của loại hình du lịch này thông qua các chương trình giáo dục và truyền thông.

2. Doanh nghiệp du lịch:

• Áp dụng các mô hình kinh doanh du lịch, sử dụng các sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường.
• Hỗ trợ cộng đồng địa phương phát triển du lịch và bảo vệ môi trường.
• Nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, đảm bảo du khách có những trải nghiệm ý nghĩa và an toàn.

3. Người dân địa phương:

• Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa.
• Tham gia vào các hoạt động du lịch một cách trực tiếp hoặc gián tiếp.
• Bảo vệ các di sản văn hóa và thiên nhiên tại địa phương.

4. Du khách:

• Lựa chọn các sản phẩm du lịch bền vững, sử dụng các dịch vụ thân thiện với môi trường.
• Có ý thức bảo vệ môi trường và tôn trọng văn hóa địa phương.
• Chia sẻ những trải nghiệm du lịch bền vững với cộng đồng.

Kết luận

Du lịch bền vững là một mô hình phát triển du lịch hiệu quả, mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan. Lựa chọn du lịch bền vững không chỉ góp phần bảo vệ môi trường và văn hóa mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao đời sống cho người dân địa phương.

Việt Nam có đầy đủ tiềm năng để phát triển du lịch bền vững. Với sự chung tay của các bên liên quan, mô hình này sẽ trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa độc đáo của Việt Nam.

Bạn có thể đọc thêm tại: Du lịch tình nguyện ở Việt Nam – Cơ hội trải nghiệm và đóng góp cho cộng đồng

Tham khảo chi tiết các tour du lịch tình nguyện tại đây: Du lịch tình nguyện